Thật lòng mà nói, nếu không phải vì cái sự cố hồi năm ngoái, chắc chắn tôi đã không bao giờ ngồi đây mà mổ xẻ cái vị trí Số 9 này sâu đến như vậy. Tôi làm phân tích dữ liệu cho một công ty thương mại điện tử, công việc ổn định, ngày 8 tiếng, cuối tuần đi đá phủi cho vui.
Nhưng rồi mọi thứ đổ vỡ khi công ty cắt giảm nhân sự. Tôi bị cho thôi việc đột ngột, đúng vào lúc thị trường việc làm đóng băng. Thôi rồi, thất nghiệp. Cả tháng trời, tôi ở nhà, không biết làm gì ngoài việc dán mắt vào màn hình TV, xem lại các trận đấu cũ và mới.
Hồi đó, tôi cứ băn khoăn mãi về đội bóng yêu thích của mình. Hàng tiền đạo bế tắc, ông Số 9 truyền thống của họ cao to, khỏe mạnh, nhưng cứ như người vô hình. Anh ta chỉ đứng chờ bóng, và đội bóng cứ thua liên tục. Tôi tự hỏi: “Cái quái gì đang xảy ra với tiền đạo cắm vậy?”
Quá trình “mổ xẻ” Số 9 truyền thống
Tôi quyết định biến khoảng thời gian thất nghiệp này thành một dự án nghiên cứu cá nhân. Tôi muốn tìm ra sự khác biệt giữa tiền đạo cắm (Target Man) của thập niên 90 và những “kẻ tấn công hàng đầu” ngày nay. Tôi bắt đầu thu thập dữ liệu bằng cách đơn giản nhất: ghi chép thủ công.
Bước 1: Chọn mẫu phân tích
Tôi chọn ba mẫu tiền đạo để so sánh:
- Số 9 cổ điển (Ví dụ: Drogba, Shearer thời kỳ đỉnh cao).
- Số 9 hiện đại (Ví dụ: Lewandowski, Kane – những người vẫn ghi bàn nhưng tham gia kiến tạo nhiều hơn).
- Số 9 ‘Giả’ (False 9) hoặc Số 9 di chuyển tự do (Ví dụ: Firmino, Messi ở thời điểm đá cắm).
Tôi xem lại ít nhất 5 trận đấu trọn vẹn của mỗi mẫu cầu thủ này. Tôi không dùng phần mềm phân tích chiến thuật phức tạp gì cả. Tôi chỉ dùng một chiếc máy tính xách tay cũ kỹ và một cuốn sổ tay dày cộp.
Bước 2: Ghi chép đường chạy và vị trí chạm bóng
Mỗi lần cầu thủ Số 9 chạm bóng, tôi bấm nút tạm dừng và đánh dấu vị trí của họ lên một sơ đồ sân nhỏ mà tôi tự vẽ ra. Việc này mất hàng giờ đồng hồ, mắt tôi gần như hoa lên vì liên tục xem và dừng hình.
Điều kinh khủng nhất là khi tôi làm xong sơ đồ nhiệt (Heatmap) bằng tay cho Drogba, 80% thời gian anh ta ở trong hoặc sát vòng cấm địa. Mục tiêu của anh ta là nhận bóng, xoay sở hoặc đánh đầu.
Nhưng khi tôi chuyển sang phân tích Firmino dưới thời Klopp, tôi choáng váng. Anh ta chạm bóng nhiều nhất ở khu vực giữa sân, thậm chí còn lùi sâu hơn cả tiền vệ công! Anh ta không ở đó để ghi bàn. Anh ta ở đó để…
Cái khoảnh khắc “Aha!” và sự thay đổi vai trò
Sau khi tổng hợp xong dữ liệu thô, tôi nhận ra một sự thật đau lòng: Số 9 không còn là người dứt điểm chính nữa. Vai trò của anh ta đã bị lu mờ bởi hai yếu tố lớn:
Một là, Áp Lực (Pressing):
Số 9 hiện đại là chốt chặn đầu tiên của hệ thống phòng ngự. Anh ta phải chạy, đuổi theo, và làm phiền hậu vệ đối phương. Tôi ghi lại số lần chạy nước rút không bóng và số lần tắc bóng của Firmino. Nó cao gấp đôi so với Drogba trong vai trò tương đương. Số 9 giờ phải là một “công nhân” chạy nhiều nhất trên sân, chứ không phải một “nghệ sĩ” chỉ đứng chờ bóng.
Hai là, Tạo Khoảng Trống (Space Creation):
Số 9 lùi sâu để kéo theo một hoặc hai trung vệ ra khỏi vị trí cố định của họ. Khi trung vệ bị kéo đi, khoảng trống mênh mông mở ra cho hai tiền vệ cánh hoặc các tiền vệ từ tuyến hai băng lên. Cầu thủ ghi bàn bây giờ là những người chạy từ tuyến sau (ví dụ như các tiền vệ tấn công hoặc hậu vệ biên dâng cao), chứ không phải người đứng gần khung thành nhất.
Tôi nhận ra rằng, chúng ta đã quá chú trọng vào việc Số 9 ghi bao nhiêu bàn, mà quên mất rằng nhiệm vụ quan trọng nhất của anh ta là tạo điều kiện cho người khác ghi bàn. Anh ta là “chim mồi” hay “vệ tinh” thì đúng hơn là trung tâm của dải ngân hà.
Kinh nghiệm rút ra từ việc thực hành:
Sự thay đổi này không chỉ là chiến thuật, mà còn là vấn đề thể chất. Số 9 mới cần phổi khỏe như máy bơm và sự nhạy bén chiến thuật như tiền vệ kiến thiết. Nếu một đội bóng vẫn cố gắng nhồi nhét một anh chàng cao lớn, chậm chạp vào vị trí này, họ sẽ chết dần chết mòn trong bóng đá hiện đại.
Tôi đã áp dụng những kiến thức này vào đội bóng đá phủi của mình. Chúng tôi không có ai cao to, nhưng chúng tôi có một anh chàng tiền vệ nhỏ con, nhanh nhẹn, rất giỏi chuyền bóng. Tôi đẩy anh ta lên đá “Số 9 ảo”. Kết quả không ngờ! Dù anh ta không ghi bàn, nhưng hai tiền vệ cánh của chúng tôi bắt đầu ghi bàn liên tục. Hệ thống hoạt động trơn tru hẳn.
May mắn thay, nhờ có dự án này mà tôi lại tìm được một công việc mới, không phải ở công ty thương mại điện tử nữa, mà là làm phân tích hiệu suất thể thao bán thời gian cho một học viện bóng đá trẻ. Tôi dùng những sơ đồ tự vẽ tay và kinh nghiệm xem các trận đấu trong thời gian thất nghiệp để chứng minh giá trị của mình. Họ thấy cách tôi phân tích sự di chuyển của tiền đạo thay vì chỉ nhìn vào số bàn thắng. Đúng là, cuộc đời đôi khi đẩy mình vào ngõ cụt để mình tìm ra con đường mới, một con đường mà trước đây mình chẳng bao giờ nghĩ tới.
